Thư viện · Chư Phật và Bồ Tát

Patacara

Bài tham khảo từ Wikipedia tiếng Việt, chưa được thẩm định về giáo lý.

Paṭacārā hay Patachara là một nhân vật nữ nổi bật trong Phật giáo, được mô tả trong Kinh tạng Pali. Trong số các nữ đệ tử của Đức Phật, bà được xem là Tỳ-kheo-ni xuất sắc nhất trong thực hành Luật tạng, tức các quy tắc kỷ luật tu viện. Bà sống vào thế kỷ VI TCN tại khu vực ngày nay thuộc các bang Bihar và Uttar Pradesh của Ấn Độ. Câu chuyện về sinh nở và mất mát dưới đây được quy cho Patacara trong một số văn bản Phật giáo, trong khi ở các văn bản khác câu chuyện ấy lại được gán cho một người phụ nữ khác là Kisa Gotami.

Thời niên thiếu

Patacara được mô tả là cô con gái xinh đẹp của một thương gia vô cùng giàu có ở Savatthi, thuộc vương quốc Kosala. Tên trước đây của bà là Roopwati, người được xem là cô gái đẹp nhất trong toàn thành phố. Cha mẹ bà hết mực yêu thương và bảo vệ con gái, cung cấp cho bà mọi tiện nghi và sự xa hoa. Bà còn có một em trai tên là Bharadwaj.

Tuy có tất cả mọi thứ, bà vẫn cảm thấy bất hạnh vì cô đơn. Bà đem lòng yêu Amarshanath, một người hầu của gia đình, là một chàng trai trẻ, đẹp trai và hiền lành nhưng có địa vị xã hội thấp hơn. Tuy nhiên, ban đầu Amarsh không có tình cảm với bà. Một ngày nọ, cả hai cùng đi vào rừng và quan hệ với nhau theo nguyện vọng của Roopwati.

Cùng lúc đó, cha mẹ bà sắp xếp hôn sự giữa bà và hoàng tử Revant, một thanh niên tuấn tú đến từ vương quốc lân cận. Khi phát hiện mình đã mang thai với Amarsh, Roopwati quyết định bí mật bỏ trốn cùng chàng. Ban đầu Amarsh từ chối vì không muốn phản bội chủ nhân của mình. Tuy nhiên, Roopwati khẩn khoản cầu xin chàng trốn đi cùng mình trước khi bà bị ép kết hôn hoặc trước khi mọi người phát hiện việc mang thai.

Theo kế hoạch, Amarsh và Roopwati bí mật rời cung thất, mang theo một ít tiền bạc và trang sức. Họ đến một ngôi làng nhỏ xa nơi ở cũ để bắt đầu cuộc sống giản dị nhưng hạnh phúc. Sau đó, họ định cư trong túp lều của một nông dân. Dù phải vật lộn mưu sinh và không còn cuộc sống xa hoa, hai người rất yêu thương nhau.

Khi gia đình Roopwati biết con gái mình có quan hệ với một người hầu và đã bỏ trốn cùng anh ta, họ vô cùng tức giận.

Sinh con

Trong lần mang thai đầu tiên, Roopwati nài nỉ chồng đưa mình về nhà cha mẹ để sinh nở theo phong tục đương thời. Bà giải thích rằng cha mẹ luôn yêu thương con cái bất kể chuyện gì đã xảy ra. Tuy nhiên, chồng bà từ chối vì lo sợ cha mẹ bà sẽ tra tấn hoặc bỏ tù mình.

Nhận ra rằng chồng sẽ không đi cùng, bà quyết định tự mình lên đường. Khi biết chuyện, chồng bà đuổi theo và cố thuyết phục bà quay về nhưng không thành công. Cuối cùng, ông đồng ý đồng hành cùng bà. Tuy nhiên, trước khi họ đến được Savatthi, Roopwati đã sinh một bé trai. Vì không còn lý do để tiếp tục hành trình đến nhà cha mẹ nữa, hai người quay trở lại ngôi làng và tiếp tục cuộc sống như trước.

Vài năm sau, Patacara mang thai đứa con thứ hai. Một lần nữa, bà cầu xin chồng đưa mình về nhà cha mẹ. Khi ông tiếp tục từ chối, bà lại tự mình lên đường, lần này đưa theo người con trai đầu lòng.

Chồng bà tiếp tục đuổi theo. Giữa đường, Patacara trở dạ và yêu cầu chồng đi tìm nơi trú ẩn. Đúng lúc đó, một cơn bão dữ dội ập đến. Người chồng đi tìm củi để dựng nơi trú ngụ thì bị một con rắn độc cắn và chết ngay lập tức.

Trong khi đó, Patacara sinh hạ người con trai thứ hai. Sáng hôm sau, bà phát hiện chồng mình nằm chết cứng. Đau đớn tột cùng, bà tự trách mình là nguyên nhân dẫn đến cái chết của chồng.

Mất mát gia đình

Bà tiếp tục hành trình đến Savatthi, nhưng khi đến sông Aciravati, nước sông đang dâng cao do những trận mưa lớn. Không thể băng qua sông cùng lúc với cả hai đứa con, bà để người con lớn lại trên bờ và bế đứa con nhỏ sang bờ bên kia trước, rồi quay lại đón người con lớn.

Khi bà đang ở giữa dòng trên đường quay trở lại, một con kền kền sà xuống bắt lấy đứa con nhỏ rồi bay đi. Nghe tiếng mẹ kêu gào, người con lớn tưởng rằng Patacara đang gọi mình nên bước xuống sông. Cậu bé ngay lập tức bị dòng nước xiết cuốn trôi.

Trong khoảnh khắc ấy, bà đã mất cả chồng lẫn hai con. Bà hoàn toàn suy sụp. Tuy vậy, bà vẫn tiếp tục tiến về thành phố với hy vọng được gặp lại cha mẹ. Nhưng trên đường đi, bà được báo rằng cha mẹ và em trai mình cũng đã thiệt mạng khi ngôi nhà bị sập trong cơn bão.

Hoàn toàn tan nát tinh thần và rơi vào tuyệt vọng tột độ, Patacara phát điên. Bà gào thét, vừa la hét vừa cởi bỏ quần áo. Người ta ném đá vào bà, gọi bà là người đàn bà điên và hành hạ bà, trong khi không ai còn nhận ra bà từng là ai trước đây.

Ngày qua ngày, bà trở nên hung dữ và mất trí hơn. Mỗi khi có người thương cảm tìm cách lấy quần áo che thân cho bà, bà lại xé nát chúng và gào thét. Dần dần, bà không còn ý thức được tầm quan trọng hay phép tắc liên quan đến y phục, điều bị xem là thách thức nghiêm trọng đối với các chuẩn mực và giá trị xã hội đương thời.

Chính từ đó mà cái tên Patacara xuất hiện. Người đời thường mắng nhiếc và sỉ nhục bà. Cuối cùng, bà bị cộng đồng hoàn toàn xa lánh và ruồng bỏ.

Đời sống Phật giáo

Vào thời điểm đó, Đức Phật đang cư ngụ tại Jetavana, tu viện của Anathapindika. Sau khi chạy khắp Savatthi trong tình trạng khỏa thân và đau khổ tột cùng, Patacara đến đảnh lễ dưới chân Đức Phật và kể lại toàn bộ thảm kịch đã xảy ra với gia đình mình.

Đức Phật giải thích những sự việc ấy theo giáo lý Phật giáo, và Patacara ngay lập tức thấu hiểu bản chất của vô thường. Khi được hỏi tên thật của mình, bà cảm thấy ngượng ngùng vì tên cũ của bà là Roopwati, có nghĩa là "người đẹp", trong khi hoàn cảnh hiện tại hoàn toàn trái ngược với ý nghĩa ấy.

Do đó, bà tự xưng là Patacara ("người khoác áo choàng").

Nhờ đó, bà chứng đắc quả vị Tu-đà-hoàn, tức giai đoạn đầu tiên của Thánh quả. Sau đó bà xuất gia trở thành một tỳ-kheo-ni và nhanh chóng chứng đắc quả vị A-la-hán.

Đức Phật tuyên bố bà là vị đứng đầu trong việc gìn giữ và thông hiểu Luật tạng (Vinaya) trong hàng Ni chúng, trở thành đối ứng nữ của tôn giả Upali, vị đệ nhất về luật trong hàng Tỳ-kheo. Sự quan tâm đặc biệt của bà đối với các "Quy tắc Ứng xử" trong đời sống tu viện được cho là bắt nguồn từ những suy ngẫm về lối sống hưởng thụ trước đây của mình.

Chuyển thể

Tiểu thuyết Nepal Patachari, dựa trên toàn bộ cuộc đời của Patacara, được nhà văn và nghệ sĩ người Nepal Ashok Mansingh sáng tác và xuất bản năm 2009. Tác phẩm kể lại đầy đủ cuộc đời của Patacara với nhiều chi tiết nguyên bản hơn và được minh họa bằng một số hình ảnh sinh động.

Bộ phim điện ảnh bằng tiếng Nepal Bhasa mang tên Patachara được phát hành năm 2010. Nội dung dựa trên cuộc đời của Patacara, với sự tham gia của các ngôi sao điện ảnh Nepal Karma và Melina Manandhar.

Tại Sri Lanka, bộ phim tiếng Sinhala Patachara được công chiếu năm 1964, trong đó Sandhya Kumari đảm nhận vai chính. Bộ phim tái hiện câu chuyện cổ về Patacara. Sau đó, vào năm 2016, một bộ phim Sinhala khác là Ape Kaalaye Patachara được trình chiếu, với Dulani Anuradha thủ vai chính, dựa trên một câu chuyện tương tự câu chuyện của Patacara.

Năm 2021, nhà văn và nhà phê bình Nepal Diwakar Regmi sáng tác trường ca Patachara (tiếng Nepal: पटाचारा). Được xuất bản bởi Lulu Publication, tác phẩm thơ có vần điệu này khắc họa cảm động cuộc đời của nhân vật chính, đặc biệt nhấn mạnh quá trình chuyển hóa tâm linh của bà.

Nguồn: Patacara, Wikipedia tiếng Việt, phiên bản 75390066, các tác giả Wikipedia. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã lược bỏ hình ảnh, bảng, chú thích và tài liệu tham khảo; xem đầy đủ tại nguồn.