Samanera Pandita
Bài tham khảo từ Wikipedia tiếng Việt, chưa được thẩm định về giáo lý.
Sāmaṇera Paṇḍita (tiếng Pali: Sāmaṇera Paṇḍita; tiếng Việt thường gọi là Sa-di Pandita) là một vị tiểu sa-di hành giả trong truyền thống Phật giáo Nguyên thủy (Theravada). Vị sa-di trẻ tuổi này nổi tiếng trong văn học Phật giáo vì đã chứng đắc quả vị A-la-hán (Arahat) khi mới tròn 7 tuổi, chỉ vỏn vẹn 8 ngày sau khi xuất gia tu học. Câu chuyện chứng đạo của Sa-di Pandita chính là nguồn cảm hứng trực tiếp để Đức Phật thuyết giảng bài Kệ ngôn số 80 thuộc phẩm Panditavagga (Phẩm Đạo Sĩ) trong Kinh Pháp Cú (Dhammapada). Một trường hợp tương tự là Sa-di Sumana.
Tiểu sử và Tích truyện
Theo bản chú giải Kinh Pháp Cú, Pandita là con trai của một gia đình giàu có tại thành Xá-vệ (Savatthi). Cậu xuất gia làm sa-di vào năm 7 tuổi dưới sự dẫn dắt và tế độ của Đại đức Xá-lợi-phất (Sariputta).
Vào ngày thứ tám sau khi thọ giới, khi đang đi theo bổn sư Xá-lợi-phất vào thành khất thực, vị sa-di trẻ tuổi đã quan sát thấy những người lao động phổ thông đang làm việc và liên tục đặt câu hỏi cho thầy của mình:
Người nông dân dẫn nước: Cậu thấy những người nông dân đang đào mương, dẫn nước vào đồng ruộng. Cậu hỏi: "Bạch Thầy, nước là vật vô tri, người ta có thể dẫn nó đi theo ý muốn được không?" Đại đức Xá-lợi-phất đáp: "Được, hỡi Pandita".
Thợ làm tên uốn tiễn: Tiếp tục chặng đường, cậu thấy thợ làm tên đang dùng lửa để hơ nóng và nắn thẳng các trục mũi tên.
Thợ mộc đẽo gỗ: Đi thêm một đoạn, cậu bắt gặp những người thợ mộc đang cắt, cưa và bào các súc gỗ vô tri để đóng thành bánh xe và các vật dụng hữu ích.
Quá trình chứng đạo
Từ những hình ảnh mắt thấy tai nghe, Sa-di Pandita tự mình khởi lên một dòng tư duy quán chiếu sâu sắc:
Nếu như dòng nước, thanh tre, hay súc gỗ là những vật vô tri không có ý thức mà con người còn có thể dẫn dắt, uốn thẳng và chế ngự theo ý muốn của mình; thì tại sao một con người có ý thức, có tâm trí như ta lại không thể tự rèn luyện, điều phục và làm chủ chính tâm thức của mình để tu tập thiền định?
Ngay lập tức, cậu xin phép Đại đức Xá-lợi-phất được quay trở về phòng riêng tại tu viện Kỳ Viên (Jetavana) để chuyên tâm nhập định, thực hành pháp quán thân. Do năng lực tu tập tinh tấn từ nhiều đời trước thức tỉnh, các tầng thiền định của cậu tiến triển rất nhanh.
Để bảo vệ không gian yên tĩnh tuyệt đối cho vị sa-di trẻ tuổi thiết lập tâm định, Đức Phật đã đích thân đi ra đứng canh giữ ở cửa phòng tu viện, đồng thời hóa độ để giữ Đại đức Xá-lợi-phất không bước vào làm gián đoạn. Nhờ đó, ngay trong ngày hôm đó (ngày thứ 8 sau khi xuất gia), Sa-di Pandita đã đoạn trừ tận gốc mọi lậu hoặc và chứng đắc hoàn toàn quả vị A-la-hán tối cao.
Kinh Pháp Cú - Kệ ngôn số 80
Để tán dương sự nỗ lực làm chủ tâm thức của vị sa-di bảy tuổi trước đại chúng môn đồ, Đức Phật đã tuyên đọc bài kệ sau:
Nguồn: Samanera Pandita, Wikipedia tiếng Việt, phiên bản 75393449, các tác giả Wikipedia. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã lược bỏ hình ảnh, bảng, chú thích và tài liệu tham khảo; xem đầy đủ tại nguồn.