Duy thức nhị thập luận
Bài tham khảo từ Wikipedia tiếng Việt, chưa được thẩm định về giáo lý.
Duy thức nhị thập luận (giản thể: 唯识二十论, phồn thể: 唯識二十論) (Viṃśatikā Vijñaptimātratāsiddhiḥ (Hai mươi bài luận về Duy thức) là một tác phẩm quan trọng trong Phật giáo. Tác phẩm này được sáng tác bởi Thế Thân (sống vào thế kỷ thứ 4) và nổi bật trong giáo lý của Duy thức tông, đồng thời đã ảnh hưởng đến giáo lý Phật pháp sau này của các trường phái khác.
Anacker (1984: tr.159) khi đề cập đến các tác phẩm của Hộ Pháp và Huyền Trang, cho rằng:
Có lẽ không có tác phẩm nào của Thế Thân bị hiểu sai một cách nhất quán như cuốn *Duy thức nhị thập luận* (Hai mươi bài kệ). Nó thường xuyên bị dùng làm nguồn thẩm quyền cho những quan điểm thực chất thậm chí còn không có trong văn bản. Điểm mấu chốt ở đây không phải là tâm thức đơn phương tạo ra mọi hình tướng trong vũ trụ, như Hộ Pháp và Huyền Trang từng giả định, mà đúng hơn là: một đối tượng của tâm thức vốn mang tính "nội tại", còn các kích thích "ngoại tại" chỉ là cái được suy diễn ra. Những gì được quan sát trực tiếp luôn luôn chỉ là các tri giác, vốn được nhuốm màu bởi những "hạt giống" (chủng tử) tâm thức cụ thể. Chính việc những "hạt giống" này được nhắc đến đã chỉ ra một sự ảnh hưởng kép. Một mặt, mỗi khoảnh khắc tâm thức đều gửi lại một "hạt giống"; mặt khác, mỗi "hạt giống" lại ảnh hưởng đến từng khoảnh khắc tâm thức tiếp theo, cho đến khi đạt được một cuộc "chuyển y" (cải cách tận gốc rễ) của tâm thức.
Dan Lusthaus (không đề ngày tháng: không đánh số trang) cho rằng:
Luận thư độc đáo và thú vị nhất về mặt triết học của Thế Thân là tác phẩm *Duy thức nhị thập luận* (Vimśatikā). Trong tác phẩm này, ông đã bảo vệ lập trường của Duy Thức tông trước những phản bác từ các nhà Thực tại luận. Duy Thức tông khẳng định rằng những gì chúng ta nghĩ là đối tượng ngoại tại thực chất chẳng qua chỉ là các ảnh hiện của tâm thức. Điều này từng bị nhầm lẫn là một lập trường của Chủ nghĩa Duy tâm, bởi các nhà giải thích chỉ tập trung vào từ "đối tượng" thay vì từ "ngoại tại". Thế Thân không phủ nhận các đối tượng nhận thức (sở duyên, cảnh, v.v.) có tồn tại; điều ông phủ nhận là chúng xuất hiện ở bất kỳ nơi nào khác ngoài chính hành vi nhận thức đang nắm bắt chúng. Ông phủ nhận việc các đối tượng nhận thức như vậy có thực thể ngoại tại (ngoại cảnh). Điều Thế Thân muốn nói là nhận thức không bao giờ diễn ra ở đâu khác ngoài trong tâm thức. Tất cả mọi điều chúng ta biết đều được tích lũy thông qua trải nghiệm giác quan (trong Phật giáo, ý căn được coi là một loại giác quan đặc biệt). Chúng ta bị tâm thức đánh lừa khiến mình tin rằng những thứ mà ta tri giác và tiếp nhận bên trong tâm thức thực chất lại nằm *bên ngoài* phạm vi nhận thức của chúng ta. Nói cách khác, chúng ta lầm tưởng những diễn dịch của mình về sự vật chính là bản thân sự vật đó. Tâm thức bị thúc đẩy bởi các xu hướng nghiệp lực (những tập khí do hành động trong quá khứ tạo ra), và cách chúng ta tri giác bị định hình bởi sự huân tập đó. Mục tiêu của Duy Thức tông là phá vỡ sự *tự luyến* nhận thức này để cuối cùng tỉnh thức trước thực tại như bản nhiên của chúng, không còn những ảnh hiện khái niệm sai lầm.
Tola và Dragonetti (2004, tr.134), ngược lại, khẳng định rằng:
Thế Thân trước hết khẳng định rằng: Tất cả chỉ là duy tâm, duy thức; chỉ tồn tại các hiện tượng biểu hiện, các tạo tác của tâm thức, mà không có bất kỳ đối tượng ngoại tại nào tương ứng với chúng.
Họ dựa vào bản dịch từ bài tự chú giải của Vasubandhu về Hai Mươi Câu, mở đầu bằng câu nói:
Trong Đại thừa, ba cõi được an lập là duy thức, theo như khế kinh đã khẳng định: "Này Phật tử, ba cõi chỉ là nhất tâm (citta)." ... Từ "chỉ" [được dùng] với mục đích phủ định (sự tồn tại của các) ngoại cảnh.
Bản dịch
Tác phẩm này có ba bản dịch chữ Hán:
Bản dịch của Cù-đàm Bát-nhã-lưu-chi (cũng viết là Bồ-đề-lưu-chi) thời Hậu Ngụy, gồm một quyển, tựa đề là Duy thức luận (唯識論), hoặc Lăng-già kinh duy thức luận (楞伽經唯識論).
Bản dịch của Chân Đế thời nhà Trần, gồm một quyển, tựa đề là Đại thừa duy thức luận (大乘唯識論).
Bản dịch của Huyền Trang thời nhà Đường, gồm một quyển, tựa đề là Duy thức nhị thập luận (唯識二十論).
Nguồn: Duy thức nhị thập luận, Wikipedia tiếng Việt, phiên bản 75485488, các tác giả Wikipedia. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã lược bỏ hình ảnh, bảng, chú thích và tài liệu tham khảo; xem đầy đủ tại nguồn.