Tử Bách Chân Khả
Bài tham khảo từ Wikipedia tiếng Việt, chưa được thẩm định về giáo lý.
Tử Bách Chân Khả (tiếng Trung: 紫柏真可; 1543–1603), tự Đạt Quán (達觀), hiệu Tử Bách (紫柏), còn được gọi là Đạt Quán Chân Khả (達觀真可), Tử Bách lão nhân (紫柏老人) và Tử Bách tôn giả (紫柏尊者), là một thiền sư và cao tăng Phật giáo Trung Quốc thời nhà Minh. Tục họ Thẩm (沈).
Ông thường được xếp cùng Vân Thê Châu Hoằng, Hám Sơn Đức Thanh và Ngẫu Ích Trí Húc vào nhóm bốn cao tăng nổi tiếng cuối thời Minh, thường gọi là Vạn Lịch tứ cao tăng (萬曆四高僧) hay Minh mạt tứ đại cao tăng (明末四大高僧). Tử Bách có vai trò đáng kể trong phong trào phục hưng Phật giáo cuối Minh, đặc biệt qua hoạt động hoằng pháp, phục hưng tự viện, nghiên cứu kinh điển và việc tổ chức khắc in bộ Đại tạng kinh về sau được biết đến với tên Gia Hưng tạng (嘉興藏).
Tiểu sử
Tử Bách sinh năm 1543, tục họ Thẩm. Các tài liệu thường xác định ông là người vùng Ngô Giang thuộc Giang Tô; tư liệu truyền thống đồng thời ghi nguồn gốc dòng họ tại Cú Dung (句容). Thuở trẻ ông được miêu tả là người có tính khí mạnh mẽ, từng có chí hướng du hiệp. Sau đó ông xuất gia khi còn trẻ và thọ giới Cụ túc vào khoảng hai mươi tuổi.
Sau khi xuất gia, Tử Bách dành nhiều thời gian cho việc tham học, đọc kinh luận và hành cước. Trong bối cảnh Phật giáo cuối Minh đang có sự phục hưng của nhiều truyền thống giáo học như Hoa Nghiêm, Thiên Thai và Duy thức, ông trở thành một trong những nhân vật tiêu biểu cho khuynh hướng kết hợp tu tập Thiền với việc nghiên cứu kinh điển.
Tử Bách có mối quan hệ mật thiết với nhiều tăng sĩ và trí thức đương thời, trong đó nổi bật là Hám Sơn Đức Thanh. Hoạt động của ông không chỉ giới hạn trong việc thuyết pháp mà còn bao gồm việc khôi phục các cơ sở Phật giáo. Nghiên cứu của Jinhua Chen đặc biệt khảo sát vai trò của Tử Bách trong việc phục hưng Vân Cư tự (雲居寺) ở Phòng Sơn, một địa điểm quan trọng trong lịch sử Phật giáo Trung Quốc và việc bảo tồn kinh điển.
Trong những năm cuối đời, Tử Bách hoạt động nhiều tại kinh đô và có quan hệ với giới sĩ đại phu. Ông cũng thể hiện sự quan tâm mạnh tới những vấn đề xã hội và chính trị đương thời. Trong bối cảnh tranh chấp về việc lập thái tử dưới triều Vạn Lịch Đế, ông bị liên lụy vào vụ án được gọi là yêu thư án (妖書案), bị bắt tại kinh sư và qua đời vào cuối năm Vạn Lịch thứ 31. Tư liệu Phật giáo truyền thống ghi ngày mất của ông là ngày 17 tháng 12 năm Vạn Lịch thứ 31; ngày này tương ứng ngày 17 tháng 1 năm 1604 theo lịch Gregory, mặc dù niên đại của ông thường được các tài liệu hiện đại ghi là 1543–1603.
Tư tưởng
Tư tưởng của Tử Bách phản ánh một đặc điểm nổi bật của Phật giáo cuối Minh: khuynh hướng vượt qua ranh giới cứng nhắc giữa các tông phái và kết hợp thực hành Thiền với nghiên cứu kinh điển. Ông chủ trương không nên tách rời sự chứng nghiệm của Thiền khỏi giáo pháp được ghi trong kinh luận.
Tử Bách đặc biệt quan tâm đến trước tác và tư tưởng của thiền sư Giác Phạm Huệ Hồng (覺範慧洪). Việc ông phổ biến các tác phẩm của Huệ Hồng, trong đó có những quan điểm nhấn mạnh mối quan hệ giữa văn tự, kinh giáo và sự chứng ngộ Thiền, có ảnh hưởng đến các cuộc tranh luận về Thiền học trong thế kỷ XVII.
Một phương diện khác trong tư tưởng tu tập của Tử Bách là khuynh hướng dung hợp Thiền tông và Tịnh Độ. Các từ điển Phật học hiện đại mô tả ông là người đề xướng phương pháp kết hợp thực hành Thiền với niệm Phật, một xu hướng cũng thấy ở một số cao tăng nổi tiếng cùng thời như Hám Sơn Đức Thanh và Vân Thê Châu Hoằng.
Gia Hưng tạng
Một trong những đóng góp có ảnh hưởng lâu dài nhất của Tử Bách là việc tham gia khởi xướng và tổ chức khắc in một bộ Đại tạng kinh mới, về sau được gọi là Gia Hưng tạng (嘉興藏), cũng được biết dưới các tên Kính Sơn tạng (徑山藏) hay Phương sách tạng (方冊藏).
Công trình được triển khai vào cuối thế kỷ XVI. Tử Bách và đệ tử Mật Tạng Đạo Khai (密藏道開) là những người giữ vai trò quan trọng trong giai đoạn đầu của dự án. Việc khắc ván ban đầu được thực hiện tại Ngũ Đài Sơn, sau đó chuyển về miền nam và tiếp tục trong nhiều thập niên.
Gia Hưng tạng có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử xuất bản Phật giáo Trung Quốc vì sử dụng hình thức sách đóng quyển kiểu phương sách thay cho hình thức kinh gấp truyền thống. Dự án kéo dài qua nhiều thế hệ tăng sĩ và cư sĩ, tiếp tục sau khi Tử Bách qua đời và trở thành một trong những bộ Đại tạng kinh quan trọng của thời Minh–Thanh.
Trước tác
Pháp ngữ, thư từ, thơ văn và các trước tác của Tử Bách được môn đồ và những người đời sau sưu tập thành nhiều tập.
Tử Bách Tôn giả toàn tập (《紫柏尊者全集》).
Tử Bách Tôn giả biệt tập (《紫柏尊者別集》).
Kim Cương kinh thích (《金剛經釋》).
Bát-nhã Tâm kinh chú giải (《般若心經注解》).
Bát-nhã Tâm kinh trực đàm (《般若心經直談》).
Bát-nhã Tâm kinh yếu luận (《般若心經要論》).
Bát-nhã Tâm kinh thuyết (《般若心經說》).
Bát thức quy củ tụng giải (《八識規矩頌解》).
Các tập này là nguồn tư liệu chính để nghiên cứu tư tưởng Thiền, quan niệm về kinh giáo, hoạt động xã hội cũng như mạng lưới tăng sĩ–cư sĩ Phật giáo cuối đời Minh của Tử Bách.
Ảnh hưởng
Tử Bách Chân Khả, cùng với Vân Thê Châu Hoằng và Hám Sơn Đức Thanh, được giới nghiên cứu hiện đại xem là một trong những nhân vật có vai trò đáng kể trong cuộc phục hưng Phật giáo dưới thời Vạn Lịch. Hoạt động của ông cho thấy sự kết hợp giữa tu tập Thiền, học thuật kinh điển, xuất bản Phật giáo và sự tham gia của giới trí thức cư sĩ vào đời sống Phật giáo cuối Minh.
Vai trò của ông trong việc khắc Gia Hưng tạng cũng góp phần làm cho kinh điển và các trước tác Phật giáo được phổ biến rộng hơn trong những thế kỷ sau.
Nguồn: Tử Bách Chân Khả, Wikipedia tiếng Việt, phiên bản 75486762, các tác giả Wikipedia. Giấy phép CC BY-SA 4.0. Đã lược bỏ hình ảnh, bảng, chú thích và tài liệu tham khảo; xem đầy đủ tại nguồn.